عبد الله الأنصاري الهروي ( مترجم وشارح : اسماعيل منصورى لاريجانى )

347

منازل السائرين ( فارسى )

شأن نزول اين آيه آن بود كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله به مردم قول داد كه در مورد اصحاب كهف به آن‌ها اطلاعات بيشترى دهد اما « انشاء الله » نفرمود به همين دليل به مدت 15 روز وحى بر او نازل نشد تا اينكه آيهء فوق نازل شد . متن آيه اين است كه اگر فراموش كردى « انشاء الله » در كارها بگويى ، وقتى يادت آمد بلا فاصله بگو : « انشاء الله » . البته تفاسير ديگرى هم در اين مورد شده است . اما خواجهء بزرگوار تفسير ديگرى از اين آيه مىكند و آن را رهائى از غفلت و نسيان مىگيرد كه كاملا با مقام بعد از مقام انس سازگار است زيرا ذكر در مقام بعد از انس عبور ابدى از غفلت و فراموشى است و به عبارتى اين ذكر ، برآمده از وجد و سرور ، و انس و لذت حضور است ، به قول حافظ : چو ذوق يافت دل من به ذكر آن محبوب * مراست تحفهء جان بخش غم زدا حافظ يعنى هرچه در مقام انس و ذوق انسان ذكر خدا گويد تشنهء ذكر ديگر مىشود ، لذا در مناجات شعبانيه مىخوانيم : الهى و الهينى و الها بذكرك الى ذكرك و همّتى فى روح نجاح اسمائك و محل قدسك . يعنى مرا واله و شيداى ذكر و يادت كن ، ذكرى كه الهام‌بخش ذكر ديگر است و روح و انديشه مرا همت عالى مىدهد و او را به اهتزاز در مىآورد و خورشيد آسمانها مىكند . به قول مولوى : ذكر آرد فكر را در اهتزاز * ذكر را خورشيد اين افسرده ساز « 1 » پس ذكر نه تنها دل را طهارت مىبخشد بلكه فكر را هم از اوهام و ترديدها پالايش مىكند . به قول مولوى : ذكر گو تا فكر را بالا كند * ذكر گفتن ، فكر را و الا كند بنابراين ذكر عارفين كه از لذائذ مقام انس و سرور ناشى مىشود از رموز و اسرار خاصى برخوردار است كه تا اهل آن نشويم به آن نرسيم . از اين‌رو امام سجاد عليه السّلام آرزو مىكند كه : الهى ما الذّ خواطر الالهام بذكرك على القلوب و ما احلى المسير اليك بالاوهام فى مسالك الغيوب و ما اطيب طعم حبك و ما اعذب شرب قربك فاعذنا من طردك

--> ( 1 ) . مثنوى ، دفتر ششم ، بيت 1476 .